1.Özel Sektör Çalışanları ( 4857 Sayılı İş Kanunu):
4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesinin 7. fıkrasına göre, kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Kanun metninden açıkça anlaşılacağı üzere, özel sektörde süt izni hakkı, çocuk bir yaşını doldurduğunda sona erer.
2.Kamu Personeli (657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu):
Kamu çalışanları için durum farklıdır ve daha geniş haklar tanınmıştır. 657 sayılı Kanun’un 104. maddesi uyarınca, memurlar için süt izni süreci analık izni süresinin bitiminden itibaren başlar ve toplamda bir yıl sürer. Bu sürenin ilk altı ayında günde 3 saat, ikinci altı ayında ise günde 1,5 saat izin hakkı bulunur.
Önemli bir ayrıma dikkat çekmek gerekir: Özel sektör çalışanı için sınır “çocuğun 1 yaşına gelmesi” iken, kamu personeli için süre analık izninin bitiminden itibaren başlar ve çocuk 1 yaşını geçse dahi 1 yıl boyunca devam eder.
II. Süt İzninin Kullanım Usulü
1. Saati Belirleme Hakkı İşçidedir
Kanun koyucu, emzirme saatlerinin belirlenmesi yetkisini münhasıran kadın işçiye vermiştir. İş Kanunu m. 74/7 uyarınca, günde 1,5 saatlik sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. İşveren bu konuda bir dayatmada bulunamaz, işçinin talebi üzerine bu izni kullandırmak yasal bir zorunluluktur.
2. Süt İzni Toplu Olarak Kullanılabilir mi?
Uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir talep, işyerinin eve uzaklığı veya ulaşım zorlukları nedeniyle süt izinlerinin birleştirilerek haftada bir gün veya ayda birkaç gün şeklinde toplu kullanılmasıdır. Ancak Yargıtay ve doktrindeki hakim görüşe göre, süt izni toplu olarak kullanılamaz.
Bu iznin amacı bebeğin günlük beslenme ihtiyacının karşılanmasıdır. İznin birleştirilerek toplu kullandırılması, düzenlemenin amacına aykırıdır. Süt izni ertelenemez ve kullanılamayan izinler sonradan talep edilemez; hakkın doğduğu gün kullanılması esastır.
3. Ücret Kesintisi Yapılamaz
Süt izni süresi, günlük çalışma süresinden sayılır. Bu nedenle, kadın işçi süt iznini kullandığı saatlerde fiilen çalışmıyor olsa bile, işveren bu süreye ilişkin ücretinden herhangi bir kesinti yapamaz. Kısmi süreli (part-time) çalışan işçiler de çalışma süreleriyle orantılı olarak bu haktan yararlanabilirler.
III. İşverenin Emzirme Odası ve Kreş Açma Yükümlülüğü
Süt izni hakkının fiilen kullanılabilmesi için işverene bazı fiziki şartları sağlama yükümlülüğü de getirilmiştir. İlgili yönetmelik ve mevzuat uyarınca:
• 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde, işveren tarafından emzirme odası kurulması zorunludur.
• 150’den fazla kadın çalışanı olan işyerlerinde ise 0-6 yaşındaki çocuklar için yurt (kreş) açılması zorunludur.
işyerindeki kadın işçi sayısı kreş açılmasını gerektirdiği halde işveren bu yükümlülüğü yerine getirmezse, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
IV. Süt İzni Kullandırılmamasının Hukuki Sonuçları
İşverenin süt iznini kullandırmaması durumunda işçi açısından iki temel hukuki yol ortaya çıkar: Sözleşmeyi haklı nedenle feshetmek ve parasal alacak talep etmek.
1. İşçinin Haklı Fesih Hakkı (Kıdem Tazminatı)
Süt izni, kanundan doğan yasak bir haktır. İşverenin bu izni kullandırmaması, işçiye çalışma koşullarının uygulanmaması nedeniyle 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/2-f bendi uyarınca haklı fesih imkanı verir. Bu durumda işçi, istifa etse dahi kıdem tazminatına hak kazanır. Ayrıca, işçinin süt iznini kullanması veya talep etmesi nedeniyle işten çıkarılması haksız fesih niteliğindedir ve işçi tüm yasal haklarını (ihbar, kıdem vb.) talep edebilir.
2. Süt İzni Alacağı
İşçi süt izni olan günlük 1,5 saatlik zamanda çalışmış ise bunun karşılığı mesai yaptığından, fazla mesai olarak değerlendirilmeli ve fazla mesainin karşılığı ücret hesaplanıp hüküm altına alınmalıdır.
Somut uyuşmazlıkta davacı doğum sonrası süt izni kullandırılmadığını iddia etmiş, davalı ise toptan beş gün süt izni kullanıldığını savunmuştur. Öncelikle davacının doğum yaptığı tarihten, doğan çocuğun bir yaşına geldiği tarihe kadar davacının kullandığı doğum ve diğer izinli olduğu günler dışında kullanması gereken günlük 1,5 saatten toplam verilmesi gereken süt izni belirlenmeli, verilen mahsup edilmeli, kalan kısmın kullanılması gereken tarihteki ücret üzerinden fazla mesai ücreti olarak hesaplanıp, süt izni alacağı karşılığı hüküm altına alınması gerekirken yazılı gerekçe ile bu alacağın reddi hatalıdır.”
Özetle, güncel yargı kararları uyarınca, süt izni kullandırılmayan bir kadın işçi, geriye dönük olarak kullanmadığı günlük 1,5 saatlik sürelerin toplamını fazla mesai ücreti olarak talep edebilmektedir.
