İnfaz Hukukunda Denetimli Serbestlik ve Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma Esasları

Ceza infaz hukuku, kesinleşmiş hapis cezalarının hangi usul ve esaslara göre yerine getirileceğini düzenleyen hukuk alanıdır. Hükümlünün cezasının tamamını kapalı ceza infaz kurumunda geçirmesi her zaman zorunlu değildir. Suçun niteliği, cezanın süresi, koşullu salıverilme tarihi, hükümlünün iyi hâli, disiplin durumu ve infaz mevzuatındaki özel düzenlemeler dikkate alınarak hükümlü açık ceza infaz kurumuna ayrılabilir veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının kalan kısmını ceza infaz kurumu dışında tamamlayabilir.

Denetimli serbestlik ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma, özellikle hapis cezası kesinleşen kişiler bakımından en çok merak edilen infaz kurumlarıdır. Ancak bu iki kurum birbirinden farklıdır. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma, hükümlünün cezasını daha esnek koşullara sahip bir ceza infaz kurumunda çekmesini ifade eder. Denetimli serbestlik ise hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının toplum içinde, denetim ve yükümlülükler altında infaz edilmesini sağlar.

Bu nedenle infaz hesabı yapılırken yalnızca ceza süresine bakılması yeterli değildir. Suç tarihi, suç tipi, koşullu salıverilme oranı, tekerrür durumu, tutuklulukta geçen süre, disiplin cezaları, açık ceza infaz kurumuna ayrılma hakkı ve geçici infaz düzenlemeleri birlikte değerlendirilmelidir.

1. İnfaz Hukukunda Temel Kavramlar

Denetimli serbestlik ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartlarını doğru anlayabilmek için bazı temel infaz hukuku kavramlarının bilinmesi gerekir.

1.1. Kesinleşmiş Hapis Cezası

Ceza infazı, mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesiyle başlar. Henüz istinaf veya temyiz incelemesi devam eden bir mahkûmiyet kararı, kural olarak infaz edilemez. Mahkûmiyet kararı kesinleştikten sonra ilam Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve infaz savcılığı tarafından müddetname düzenlenir. Müddetnamede hükümlünün ceza miktarı, koşullu salıverilme tarihi, bihakkın tahliye tarihi ve denetimli serbestlikten yararlanabileceği tarih hesaplanır.

1.2. Koşullu Salıverilme

Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının belirli bir kısmını infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçirmesi hâlinde, cezasının kalan kısmını dışarıda belirli şartlara bağlı olarak tamamlamasını sağlayan infaz kurumudur. Genel infaz oranı, 7242 sayılı Kanun sonrasında birçok suç bakımından 1/2 olarak uygulanmaktadır. Ancak bazı suçlarda koşullu salıverilme oranı 2/3 veya daha ağır oranlarda belirlenebilir. Özellikle cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu madde ticareti, terör suçları ve örgütlü suçlar gibi suçlarda özel infaz rejimleri gündeme gelebilir.

1.3. Denetimli Serbestlik

Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmını ceza infaz kurumu dışında, denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenen yükümlülükler altında infaz etmesidir. 5275 sayılı Kanun m. 105/A’ya göre, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlüler, talepleri hâlinde denetimli serbestlikten yararlanabilir. Bu konuda karar verme yetkisi, infaz hâkimliğine aittir.

1.4. Açık Ceza İnfaz Kurumu

Açık ceza infaz kurumları, hükümlülerin iyileştirilmesi, çalıştırılması ve meslek edinmesine öncelik verilen; firara karşı engelleri ve dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenlik bakımından kurum görevlilerinin gözetim ve denetimiyle yetinilen kurumlardır. Açık ceza infaz kurumuna ayrılmak, hükümlünün tahliye olduğu anlamına gelmez. Hükümlü hâlen cezasını infaz etmektedir; ancak kapalı ceza infaz kurumuna göre daha esnek bir infaz rejimine tabi olur.

2. Denetimli Serbestlik Nedir?

Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının son bölümünü toplum içinde geçirmesini sağlayan bir infaz yöntemidir. Bu kurumun amacı, hükümlünün dış dünyaya uyumunu kolaylaştırmak, aile ve toplumla bağlarını korumak ve kontrollü şekilde yeniden topluma kazandırılmasını sağlamaktır. Denetimli serbestlikten yararlanan hükümlü tamamen serbest bırakılmış sayılmaz. Hükümlü, denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenen yükümlülüklere uymak zorundadır. Bu yükümlülüklere aykırılık hâlinde hükümlünün yeniden ceza infaz kurumuna gönderilmesi mümkündür. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden önceki aşamadır. Hükümlü denetimli serbestlik süresini yükümlülüklere uygun şekilde tamamladığında, koşullu salıverilme hükümleri uygulanır.

3. Denetimli Serbestlikten Yararlanma Şartları

5275 sayılı Kanun m. 105/A kapsamında denetimli serbestlikten yararlanabilmek için birden fazla şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.

3.1. Hükümlünün Talepte Bulunması

Denetimli serbestlik kendiliğinden uygulanan bir kurum değildir. Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanmayı talep etmesi gerekir. Talep üzerine ceza infaz kurumu idaresince değerlendirme raporu hazırlanır ve infaz hâkimliği karar verir.

3.2. Hükümlünün İyi Hâlli Olması

Denetimli serbestlik için hükümlünün iyi hâlli olması gerekir. İyi hâl değerlendirmesi, hükümlünün ceza infaz kurumundaki tutum ve davranışları, disiplin durumu, iyileştirme programlarına katılımı ve yeniden suç işleme riski gibi unsurlar dikkate alınarak yapılır. İyi hâl değerlendirmesi yalnızca şekli bir işlem değildir. Hükümlünün ceza infaz kurumundaki genel durumu, idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilir.

3.3. Koşullu Salıverilmesine Kural Olarak Bir Yıl veya Daha Az Süre Kalması

Denetimli serbestlikte genel kural, hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmış olmasıdır. Bu nedenle önce hükümlünün koşullu salıverilme tarihi hesaplanır, ardından denetimli serbestlikten yararlanabileceği tarih belirlenir.

3.4. Açık Ceza İnfaz Kurumunda Bulunma veya Açığa Ayrılma Şartlarını Taşıma

Kural olarak denetimli serbestlikten açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler yararlanır. Ancak açık ceza infaz kurumuna ayrılma şartları oluşmasına rağmen, hükümlünün iradesi dışındaki bir nedenle açığa ayrılamaması veya kapalı ceza infaz kurumuna geri gönderilmesi hâlinde, diğer şartlar mevcutsa denetimli serbestlik uygulanabilir.

3.5. Ceza İnfaz Kurumunda En Az 1/10 Süre Kalma Şartı

04.06.2025 tarihli değişiklikle 5275 sayılı Kanun m. 105/A’ya önemli bir şart eklenmiştir. Buna göre hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için, beş günden az olmamak üzere, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir. Bu düzenleme nedeniyle, yalnızca koşullu salıverilmeye bir yıl kalmış olması her durumda yeterli değildir. Hükümlünün ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken asgari süre de ayrıca hesaplanmalıdır.

4. Denetimli Serbestlik Süresi Ne Kadardır?

Denetimli serbestlik süresi her hükümlü için aynı değildir. Genel kural bir yıl olmakla birlikte, bazı özel durumlarda bu süre iki veya üç yıl olarak uygulanabilir.

4.1. Genel Kural: 1 Yıl

5275 sayılı Kanun m. 105/A uyarınca denetimli serbestlik süresi kural olarak bir yıldır. Hükümlünün koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalmışsa ve diğer şartları da taşıyorsa denetimli serbestlikten yararlanması mümkündür.

4.2. 0-6 Yaş Grubunda Çocuğu Bulunan Kadın Hükümlüler

Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler, koşullu salıverilmelerine iki yıl veya daha az süre kalması hâlinde denetimli serbestlikten yararlanabilir. Bu durumda denetimli serbestlik süresi iki yıla kadar çıkabilir.

4.3. Ağır Hastalık, Engellilik veya Kocama Hâli

Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler bakımından denetimli serbestlik süresi üç yıla kadar uygulanabilir. Bu durumun Adli Tıp Kurumu veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurulu raporlarıyla belgelenmesi gerekir.

4.4. 30.03.2020 Tarihinden Önce İşlenen Suçlar Bakımından 3 Yıllık Denetimli Serbestlik

5275 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesi ile 30.03.2020 tarihine kadar işlenen bazı suçlar bakımından denetimli serbestlik süresi üç yıl olarak uygulanmıştır. Burada esas alınan tarih, kural olarak mahkûmiyetin kesinleşme tarihi değil, suç tarihidir. Suç 30.03.2020 tarihinden önce işlenmişse ve istisna suçlar kapsamında değilse hükümlü bu düzenlemeden yararlanabilir. Ancak kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu madde ticareti gibi istisna suçlar bu lehe düzenleme dışında bırakılmıştır.

4.5. 31.07.2023 Tarihi ve Öncesinde İşlenen Suçlar Bakımından Geçici Madde 10

5275 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesiyle, 31.07.2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar nedeniyle kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerden, bazı şartları taşıyanlar en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmak şartıyla denetimli serbestlikten üç yıl erken yararlandırılabilir.

5. Denetimli Serbestlikte Uygulanabilecek Yükümlülükler

5275 sayılı Kanun m. 105/A’ya göre hükümlü hakkında şu yükümlülüklerden biri veya birkaçı uygulanabilir:

• Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılma,
• Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma,
• Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,
• Belirlenen programlara katılma.

6. Denetimli Serbestlik İhlal Edilirse Ne Olur?

6.1. Beş Gün İçinde Başvuru Yapmama

Hükümlü, ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra beş gün içinde başvurmazsa denetimli serbestlik kararı kaldırılabilir ve hükümlü yeniden ceza infaz kurumuna gönderilebilir.

6.2. Yükümlülüklere Uymamakta Israr

Hükümlünün uyarılara rağmen yükümlülükleri ihlal etmesi hâlinde infaz hâkimliği cezanın kalan kısmının açık ceza infaz kurumunda infazına karar verebilir.

6.3. Yeni Bir Kasıtlı Suçtan Kamu Davası Açılması

Denetimli serbestlik uygulanırken alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan kamu davası açılırsa, hükümlü açık ceza infaz kurumuna gönderilebilir.

6.4. Teslim Olmama ve Firar Suçu Riski

İade kararına rağmen iki gün içinde teslim olmayan hükümlüler hakkında firar hükümleri (TCK m. 292-293) gündeme gelebilir.

7. Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma Nedir?

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma, hükümlünün kapalı ceza infaz kurumundaki infazının belirli bir aşamasından sonra daha hafif güvenlik koşullarına sahip açık ceza infaz kurumuna gönderilmesidir. Açık ceza infaz kurumu, hükümlünün toplumla bağlarının tamamen kopmamasını, çalışmasını ve denetimli serbestlik sürecine hazırlanmasını amaçlar.

8. Doğrudan Açık Ceza İnfaz Kurumunda İnfaz

Kasten suçlardan toplam üç yıl, taksirli suçlarda beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanlar, belirli istisnalar dışında doğrudan açık ceza infaz kurumunda infaz hakkına sahiptir. Adli para cezasının ödenmemesi nedeniyle hapse çevrilen cezalar da bu kapsamdadır.

9. Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma Şartları

9.1. Genel Şartlar

Ceza Süresi	Kapalı Kurumda Geçirilmesi Gereken Süre	Diğer Şart
Toplam ceza 10 yıldan az ise	En az 1 ay	İyi hâl ve koşullu salıverilmeye 7 yıl veya daha az süre kalması
Toplam ceza 10 yıl veya fazla ise	Toplam cezanın 1/10’u	İyi hâl ve koşullu salıverilmeye 7 yıl veya daha az süre kalması

9.2. Bazı Suçlarda Koşullu Salıverilmeye 5 Yıl Kalma Şartı

Nitelikli hırsızlık, yağma, uyuşturucu madde ticareti gibi suçlarda koşullu salıverilmeye 5 yıl veya daha az süre kalması şartı uygulanabilir.

9.3. Bazı Suçlarda Koşullu Salıverilmeye 3 Yıl Kalma Şartı

Cinsel saldırı, eşe karşı kasten öldürme gibi ağır suçlarda bu süre 3 yıl olarak belirlenmiştir.

9.4. Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumlarında Bulunan Hükümlüler

Bu hükümlüler bakımından ayrıca özel şartlar uygulanır; cezanın belirli bir bölümünü iyi hâlli olarak infaz etmeleri aranır.

10. Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılma Kararı Nasıl Verilir?

İdare ve gözlem kurulu tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda karara bağlanır. Toplam 10 yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör ve uyuşturucu ticareti gibi suçlardan mahkûm olanların açığa ayrılma kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.

11. Açık Ceza İnfaz Kurumuna Ayrılmayı Engelleyen Hâller

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar, firar edenler, kesinleşmiş disiplin cezası bulunanlar ve başka bir suçtan tutuklama kararı verilenler açık ceza infaz kurumuna ayrılamazlar.

12. Denetimli Serbestlik ve Açık Ceza İnfaz Kurumu Arasındaki Farklar

Kriter	Açık Ceza İnfaz Kurumu	Denetimli Serbestlik
Hukuki nitelik	Ceza infaz kurumu içinde infaz	Ceza infaz kurumu dışında denetimli infaz
Hükümlünün yeri	Açık ceza infaz kurumu	Toplum içinde, belirlenen adreste
Karar mercii	İdare kurulu (Bazı suçlarda hakim onayı)	İnfaz Hâkimi

13. İnfaz Hesabı Nasıl Yapılır?

İnfaz hesabı yapılırken; kesinleşmiş ceza miktarı, suçun türü, koşullu salıverilme oranı, tutukluluk mahsubu ve denetimli serbestlik tarihleri titizlikle hesaplanmalıdır. En sık yapılan hata, yalnızca mahkemece verilen ceza miktarına bakarak tahliye tarihini tahmin etmektir.

14. İnfaz Hesaplamasında Dikkat Edilmesi Gereken Özel Durumlar

Birden fazla mahkûmiyetin toplanması, tekerrür hükümleri, adli para cezasının hapse çevrilmesi ve disiplin cezaları infaz sürecini doğrudan etkileyen kritik unsurlardır.

15. İnfaz Hukukunda Avukatın Rolü

İnfaz hukuku avukatı; müddetnamenin kontrolü, koşullu salıverilme tarihinin doğrulanması, denetimli serbestlik başvuruları, disiplin cezalarına itiraz ve hatalı infaz hesaplarının düzeltilmesi süreçlerinde profesyonel destek sağlayarak hükümlünün özgürlüğüne en kısa sürede kavuşmasını amaçlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Denetimli serbestlikten yararlanmak için cezaevine girmek gerekir mi?
Evet. Güncel düzenlemeye (04.06.2025) göre, koşullu salıverilme tarihine kadar geçmesi gereken sürenin en az 1/10’unu ceza infaz kurumunda geçirmek zorunludur.

Açık ceza infaz kurumuna ayrılmak tahliye mi demektir?
Hayır. Hükümlü hâlen cezasını infaz etmektedir ancak daha esnek bir güvenlik rejimine tabidir.

Sonuç

Denetimli serbestlik ve açık ceza infaz kurumuna ayrılma süreçleri, ceza adalet sisteminde hükümlülerin topluma kazandırılması için hayati öneme sahiptir. Süreçlerin güncel mevzuat ve infaz oranları dikkate alınarak takip edilmesi, hak kayıplarını önlemek adına büyük önem taşımaktadır.