Kadın İşçinin Süt İzni Hakkı: Süresi, Kullanım Usulü ve Kullandırılmamasının Hukuki Sonuçları

Süt izni, doğum yapan kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirebilmesi amacıyla tanınan özel ve ücretli bir izin hakkıdır. Bu hak, işverenin takdirine bırakılmış bir kolaylık veya işyeri uygulamasına bağlı bir sosyal imkân değildir. Süt izni, doğrudan kanundan kaynaklanan, işçinin analık hâlinde korunmasını ve çocuğun sağlıklı gelişimini amaçlayan emredici nitelikte bir işçilik hakkıdır.

İş hukukunda kadın işçinin hamilelik, doğum ve doğum sonrası dönemde korunması, yalnızca bireysel iş ilişkisi bakımından değil, aynı zamanda toplum sağlığı, aile yaşamı ve çocuğun üstün yararı bakımından da önem taşır. Bu nedenle 4857 sayılı İş Kanunu, kadın işçilere analık izni, ücretsiz izin, yarım çalışma ve süt izni gibi çeşitli haklar tanımıştır.

Süt izni, uygulamada sıklıkla işverenler tarafından yanlış yorumlanmakta veya fiilen kullandırılmamaktadır. Bazı işyerlerinde kadın işçinin süt izni kullanması engellenmekte, bazı işyerlerinde izin süresi ücretinden kesilmekte, bazı durumlarda ise süt izninin toplu kullandırılabileceği düşünülmektedir. Oysa kanuni düzenleme açıktır: Kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir; bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler ve bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

---

I. Süt İzni Nedir? 1. Süt İzninin Tanımı

Süt izni, kadın işçinin doğum sonrası dönemde bir yaşından küçük çocuğunu emzirebilmesi için çalışma süresi içinde kullandığı ücretli izin hakkıdır. Bu izin, işçinin günlük çalışma süresinden sayılır. Dolayısıyla kadın işçi süt izni kullandığı süre boyunca fiilen çalışmasa da bu süre için ücretinden kesinti yapılamaz.

Süt izninin temel amacı, çocuğun düzenli beslenmesini ve annenin çalışma hayatına döndükten sonra da çocuğuyla emzirme bağını sürdürebilmesini sağlamaktır. Bu nedenle süt izni yalnızca işçinin dinlenmesi için değil, aynı zamanda bebeğin günlük beslenme ihtiyacı için tanınmış özel bir analık hakkıdır.

2. Süt İzni Kimlere Tanınır?

Süt izni, 4857 sayılı İş Kanunu m. 74 kapsamında kadın işçilere tanınmıştır. Kanun, bu hakkı “bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri” amacıyla düzenlemiştir. Ayrıca aynı maddede, bu hükümlerin iş sözleşmesiyle çalışan ve İş Kanunu kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanacağı belirtilmiştir.

Bu nedenle süt izni hakkı yalnızca belirli sektörlerde çalışan kadın işçilere özgü değildir. İş sözleşmesiyle çalışan kadın işçiler, işyerinin niteliğine ve işverenin özel sektör veya kamu işvereni olmasına bakılmaksızın bu haktan yararlanabilir.

3. Süt İzni Ücretli midir?

Evet. Süt izni süresi günlük çalışma süresinden sayılır. Bu nedenle kadın işçi süt izni kullandığı için ücret kaybına uğratılamaz. İşveren, işçinin süt izninde geçen sürelerini çalışılmamış süre gibi değerlendirerek ücret kesintisi yapamaz.

Süt izni süresinin çalışma süresinden sayılması, yalnızca ücret bakımından değil, kıdem, çalışma süresi ve işçilik haklarının hesabı bakımından da önemlidir.

---

II. Özel Sektörde Süt İzni Süresi 1. Günlük Süt İzni Süresi

4857 sayılı İş Kanunu m. 74’e göre kadın işçilere, bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Kanun metni, bu sürenin günlük olarak kullanılacağını ve kadın işçinin bu süreyi hangi saatlerde ve kaç parçaya bölerek kullanacağını kendisinin belirleyeceğini açıkça düzenlemiştir.

Bu nedenle özel sektörde çalışan kadın işçi bakımından süt izni süresi kural olarak günlük 1,5 saattir.

2. Süt İzni Ne Zaman Başlar?

Süt izni, kadın işçinin doğum sonrası analık izninin bitiminden sonra fiilen çalışmaya başlamasıyla gündeme gelir. Kadın işçi doğum sonrası analık iznini kullanırken zaten çalışmadığı için ayrıca süt izni kullanması söz konusu olmaz.

İşçi analık izni bittikten sonra işe döndüğünde, çocuğu bir yaşını doldurana kadar çalıştığı günlerde süt izninden yararlanabilir.

3. Süt İzni Ne Zaman Sona Erer?

Özel sektör işçileri bakımından süt izni hakkı, çocuk bir yaşını doldurana kadar devam eder. Çocuk bir yaşını doldurduktan sonra İş Kanunu m. 74 kapsamındaki günlük 1,5 saatlik süt izni sona erer.

Bu noktada özel sektör işçileri ile kamu personeli arasında önemli bir ayrım vardır. İş Kanunu’na tabi işçilerde süre, çocuğun bir yaşından küçük olması şartına bağlanmıştır. Kamu personelinde ise 657 sayılı Kanun uygulaması farklıdır.

4. Yarım Çalışma Hâlinde Süt İzni Uygulanır mı?

İş Kanunu m. 74’te, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren belirli sürelerle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı düzenlenmiştir. Kanun, bu haktan yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını açıkça belirtmektedir.

Bu nedenle kadın işçi doğum sonrası yarım çalışma hakkından yararlanıyorsa, bu dönem içinde ayrıca günlük 1,5 saat süt izni kullanamaz. Ancak yarım çalışma dönemi sona erip işçi tam çalışmaya döndüğünde, çocuk hâlâ bir yaşından küçükse süt izni hakkı yeniden gündeme gelebilir.

---

III. Kamu Personelinde Süt İzni Süresi 1. Memurlar İçin Süt İzni Süresi

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi kadın memurlar bakımından süt izni süresi özel sektör işçilerine göre daha geniş düzenlenmiştir. Kamu Personeli Genel Tebliği’nde de açıklandığı üzere kadın memura, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren ilk altı ayda günde üç saat, ikinci altı ayda ise günde bir buçuk saat süt izni verilir.

Bu nedenle kamu personeli bakımından süt izni, analık izninin bitiminden itibaren toplam bir yıllık dönem içinde uygulanır.

2. Özel Sektör ile Kamu Personeli Arasındaki Temel Fark

Özel sektör işçileri bakımından süt izni, çocuk bir yaşını doldurana kadar günlük 1,5 saat olarak uygulanır. Kamu personelinde ise doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren ilk altı ay günlük 3 saat, ikinci altı ay günlük 1,5 saat olarak uygulanır.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Çünkü kamu personelinde süt izni süreci analık izninin bitiminden itibaren başlar ve iki farklı dönem hâlinde uygulanır. Özel sektör işçisinde ise kanuni sınır, çocuğun bir yaşından küçük olmasıdır.

3. Kamu Personelinde Toplu Kullanım Mümkün müdür?

Kamu Personeli Genel Tebliği’nde, süt izninin kadın memurun çocuğunu emzirmesi için günlük olarak kullandırılması gereken bir izin hakkı olduğu, bu iznin birleştirilerek sonraki günlerde kullandırılmasına imkân bulunmadığı açıkça belirtilmiştir.

Bu ilke, süt izninin amacına uygundur. Süt izni, bebeğin günlük beslenme ihtiyacına bağlı bir izin olduğundan, sonradan toplu izin şeklinde kullandırılması hakkın amacını ortadan kaldırır.

---

IV. Süt İzninin Kullanım Usulü 1. Süt İzninin Saatini Kim Belirler?

İş Kanunu m. 74’e göre süt izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kadın işçi kendisi belirler. İşveren, işçinin süt iznini hangi saatte kullanacağını tek taraflı olarak belirleyemez.

Bu nedenle kadın işçi süt iznini:

• işe geç başlamak, işten erken çıkmak, gün içinde tek parça kullanmak, gün içinde iki veya daha fazla parçaya bölmek

şeklinde kullanabilir.

Örneğin işçi, 1,5 saatlik süt iznini sabah işe 1,5 saat geç gelerek kullanabileceği gibi, işten 1,5 saat erken ayrılarak da kullanabilir. Aynı şekilde 45 dakika geç gelip 45 dakika erken çıkmayı tercih edebilir. İşin organizasyonu bakımından makul koordinasyon gerekse de, temel tercih hakkı işçiye aittir.

2. İşveren Süt İznini Belirli Saatlerde Kullanmaya Zorlayabilir mi?

Hayır. İşveren, işçinin süt iznini yalnızca öğle arasında, yalnızca mesai sonunda veya yalnızca iş yoğunluğunun az olduğu saatlerde kullanmasını zorunlu kılamaz. Kanun, bu konuda belirleme hakkını açıkça işçiye vermiştir.

Ancak işçi de bu hakkını dürüstlük kuralına uygun kullanmalıdır. İşyerindeki iş akışını tamamen gereksiz şekilde aksatacak, kötüye kullanım niteliği taşıyacak veya önceden bildirilmeden sürekli değiştirilecek kullanım biçimleri uyuşmazlığa yol açabilir. Bu nedenle süt izninin hangi saatlerde kullanılacağı işçi tarafından belirlenmeli, ancak bu tercih mümkünse yazılı olarak işverene bildirilmelidir.

3. Süt İzni İçin Yazılı Talep Gerekir mi?

Kanun, süt izni hakkının doğumu için özel bir yazılı talep şartı öngörmemektedir. Ancak uygulamada ispat kolaylığı bakımından kadın işçinin süt izni kullanım tercihini yazılı olarak işverene bildirmesi önemlidir.

Bu bildirimde:

doğum tarihi, çocuğun bir yaşını dolduracağı tarih, süt izninin hangi saatlerde kullanılacağı, iznin tek parça mı bölünerek mi kullanılacağı

belirtilmelidir.

İşveren bu talebi reddedemez. İşçi süt iznini kullanmak istediğini bildirdiği hâlde işveren tarafından engellenirse, bu durum hem işçilik alacağı hem de haklı fesih bakımından sonuç doğurabilir.

4. Süt İzni Günlük Kullanılmalıdır

Süt izni, günlük bir haktır. Bu nedenle esas olan, işçinin çalıştığı her gün için günlük 1,5 saat süt izni kullanmasıdır. İznin doğduğu gün kullanılmaması hâlinde, bu sürenin daha sonra izin olarak telafi edilmesi kural olarak mümkün değildir.

Bu yönüyle süt izni yıllık izin gibi biriktirilebilen veya ileride toplu kullanılabilen bir hak değildir. Süt izninin amacı, bebeğin günlük emzirme ihtiyacının karşılanmasıdır.

---

V. Süt İzni Toplu Olarak Kullanılabilir mi? 1. Toplu Kullanım Kanunun Amacına Aykırıdır

Süt izni, uygulamada çoğu zaman haftada bir gün veya ayda birkaç gün toplu izin şeklinde kullanılmak istenmektedir. Özellikle işyerinin eve uzak olması, ulaşım zorlukları veya vardiya düzeni nedeniyle işçi ve işveren bazen bu yöntemi pratik görebilmektedir.

Ancak süt izninin amacı, bebeğin günlük emzirme ihtiyacının karşılanmasıdır. Bu nedenle süt izninin biriktirilerek toplu kullandırılması, hakkın amacına uygun değildir.

2. Yargıtay Yaklaşımı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 27.04.2017 tarihli, 2017/4543 E. ve 2017/7375 K. sayılı kararında, işverenin “toptan beş gün süt izni kullandırıldığı” savunmasına rağmen, doğum tarihinden çocuğun bir yaşına geldiği tarihe kadar günlük 1,5 saat üzerinden süt izni hesabı yapılması gerektiği belirtilmiştir. Kararda, kullanılan doğum ve diğer izinli günler dışlanarak verilmesi gereken toplam süt izninin belirlenmesi, kullandırılan sürenin mahsup edilmesi ve kalan kısmın fazla mesai ücreti olarak hesaplanması gerektiği kabul edilmiştir.

Bu yaklaşım, süt izninin toplu kullandırılmasının hukuken güvenli bir uygulama olmadığını göstermektedir.

3. Taraflar Anlaşırsa Toplu Kullanım Geçerli Olur mu?

İşçi ile işverenin anlaşması, süt izninin amacına aykırı biçimde toplu kullandırılmasını her zaman hukuka uygun hâle getirmez. Çünkü süt izni emredici nitelikte bir haktır ve günlük olarak kullanılmak üzere düzenlenmiştir.

Bu nedenle işverenlerin “işçi kabul etti”, “işçi toplu kullanmak istedi” veya “işyerinde uygulama böyle” savunmalarına güvenmesi doğru değildir. En güvenli uygulama, süt izninin her çalışma gününde, işçinin belirlediği saatlerde kullandırılmasıdır.

---

VI. Süt İzni Süresinde Ücret Kesintisi Yapılabilir mi? 1. Süt İzni Çalışma Süresinden Sayılır

İş Kanunu m. 74, süt izni süresinin günlük çalışma süresinden sayılacağını açıkça düzenlemiştir. Bu nedenle kadın işçi süt izni kullandığında işveren ücret kesintisi yapamaz.

Süt izni süresinde işçi fiilen çalışmıyor olsa da bu süre, kanunen çalışma süresi gibi kabul edilir. Dolayısıyla işveren, süt izni kullanan işçiye eksik ücret ödeyemez; prim, ikramiye veya benzeri haklarda da süt izni nedeniyle ayrımcı uygulama yapamaz.

2. Süt İzni Nedeniyle Performans veya Devamsızlık Yaptırımı Uygulanamaz

Kadın işçinin süt izni kullanması devamsızlık olarak değerlendirilemez. İşveren, süt izni kullanan işçiyi işten geç çıkıyor, erken ayrılıyor veya çalışma süresi eksik kalıyor gerekçesiyle disiplin cezasına tabi tutamaz.

Süt izni kullanımının performans değerlendirmesinde olumsuz unsur yapılması, işçinin görev yerinin değiştirilmesi, ücretinin düşürülmesi veya işten çıkarılması hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir.

3. Kısmi Süreli Çalışmada Süt İzni

Kısmi süreli çalışan kadın işçiler de süt izni hakkından yararlanabilir. Ancak bu hakkın uygulanma biçimi, işçinin fiili çalışma günleri ve günlük çalışma süresi dikkate alınarak somut olay özelinde değerlendirilmelidir.

Örneğin haftanın belirli günlerinde çalışan işçi bakımından süt izni, fiilen çalışılan günlerde gündeme gelir. Bu nedenle kısmi süreli çalışma, süt izni hakkını tamamen ortadan kaldırmaz; ancak kullanım ve hesaplama bakımından işçinin çalışma düzeni ayrıca incelenir.

---

VII. Emziren Kadın İşçinin Çalışma Koşulları 1. Günde 7,5 Saatten Fazla Çalıştırma Yasağı

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik’e göre gebe veya emziren çalışan günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz. Aynı Yönetmelik, analık ve süt izninde işçinin tabi olduğu mevzuat hükümlerinin saklı olduğunu ve İş Kanunu m. 74 hükümlerinin uygulanacağını belirtmektedir.

Bu düzenleme, emziren çalışanların yalnızca süt izni bakımından değil, genel çalışma süreleri ve iş sağlığı güvenliği bakımından da özel olarak korunması gerektiğini göstermektedir.

2. Gece Çalışması ve Riskli İşlerde Çalıştırma

Yönetmelik, yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılmasını yasaklamaktadır. Sağlık ve güvenlik açısından sakıncalı olduğu hekim raporuyla belirlenirse bu süreden sonra da gece çalıştırma yasağı devam edebilir.

Bu nedenle işveren, süt izni kullanan veya emziren işçinin çalışma koşullarını değerlendirirken yalnızca günlük 1,5 saatlik süt iznini değil, işçinin sağlık ve güvenliğini ilgilendiren diğer düzenlemeleri de dikkate almak zorundadır.

3. Emziren Çalışanın İş Sağlığı ve Güvenliği Bakımından Korunması

İşveren, emziren çalışanın sağlık ve güvenliği için risk değerlendirmesi yapmak ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. İşyerinde kimyasal, biyolojik, fiziksel veya psikososyal riskler varsa, emziren çalışanın bu risklerden korunması gerekir.

Bu kapsamda işveren, gerekli hâllerde çalışma koşullarını veya çalışma saatlerini geçici olarak değiştirmeli; mümkün değilse işçiyi sağlığına uygun başka bir işe aktarmalıdır.

---

VIII. İşverenin Emzirme Odası ve Kreş Yükümlülüğü 1. Emzirme Odası Kurma Yükümlülüğü

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik m. 13’e göre, yaşları ve medeni hâlleri ne olursa olsun 100-150 kadın çalışanı bulunan işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından emzirme odası kurulması zorunludur. Bu odanın çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta olması gerekir.

Bu yükümlülük, süt izninin fiilen kullanılabilir olmasını sağlamak açısından önemlidir. Özellikle büyük işyerlerinde emzirme odası bulunmaması, süt izni hakkının pratikte etkisizleşmesine neden olabilir.

2. Kreş/Yurt Açma Yükümlülüğü

Yönetmelik’e göre 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından yurt/çocuk bakım yurdu kurulması zorunludur. Yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.

İşverenler bu yükümlülüğü tek başına yerine getirebileceği gibi, ortaklaşa oda ve yurt kurarak veya kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla anlaşma yaparak da yerine getirebilir.

3. Çalışan Sayısının Hesabında Nelere Dikkat Edilir?

Yönetmelik’e göre oda ve yurt açma yükümlülüğünün belirlenmesinde, işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm işyerlerinde çalışan kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınır. Ayrıca kadın çalışan sayısının hesabına, erkek çalışanlar arasından çocuğunun annesi ölmüş veya velayeti babaya verilmiş olanlar da dâhil edilir.

Bu nedenle işveren, yalnızca tek bir şubedeki kadın çalışan sayısına bakarak yükümlülükten kaçınamaz. Aynı belediye ve mücavir alan sınırları içindeki işyerleri birlikte değerlendirilmelidir.

4. Kreş Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemesi Haklı Fesih Sebebi Olabilir mi?

Yargıtay uygulamasında, işyerindeki kadın çalışan sayısı kreş açılmasını gerektirdiği hâlde işverenin bu yükümlülüğü yerine getirmemesi, işçi bakımından çalışma koşullarının uygulanmaması kapsamında haklı fesih sebebi olarak değerlendirilebilmektedir.

Bu nedenle özellikle büyük ölçekli işyerlerinde işverenin emzirme odası ve kreş yükümlülüğünü yalnızca idari bir formalite olarak görmemesi gerekir. Bu yükümlülük, kadın işçilerin çalışma hayatına devam edebilmesi ve analık haklarını fiilen kullanabilmesi bakımından doğrudan önem taşır.

---

IX. Süt İzni Kullandırılmamasının Hukuki Sonuçları 1. Süt İzni Kullandırılmaması Çalışma Şartlarının Uygulanmamasıdır

Süt izni, kanundan doğan bir çalışma koşuludur. İşverenin süt iznini kullandırmaması, işçinin kanuni hakkını kullanmasını engellemesi anlamına gelir. Bu nedenle süt izni kullandırılmaması, çalışma şartlarının uygulanmaması niteliği taşıyabilir.

İş Kanunu m. 24/II-f’ye göre çalışma şartlarının uygulanmaması işçi bakımından haklı fesih sebebidir. Bu nedenle kadın işçi, süt izninin kullandırılmaması nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

2. Haklı Fesih Hâlinde Kıdem Tazminatı

Süt izni kullandırılmadığı için iş sözleşmesini haklı nedenle fesheden kadın işçi, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanabilir. Burada fesih işçi tarafından yapılmış olsa da fesih sebebi işverenin kanuna aykırı davranışına dayandığından, kıdem tazminatı hakkı gündeme gelir.

Ancak işçinin haklı fesih iradesini açık ve ispatlanabilir şekilde ortaya koyması gerekir. “İstifa ediyorum” gibi genel ve sebep içermeyen dilekçeler, ileride kıdem tazminatı talebini zorlaştırabilir.

3. İhbar Tazminatı

Haklı nedenle fesih yapan işçi, kural olarak ihbar tazminatı talep edemez. Çünkü haklı fesihte işçi bildirim süresine uymak zorunda değildir; ancak bu nedenle ihbar tazminatı da doğmaz.

Buna karşılık işveren, işçiyi süt izni talep ettiği veya kullandığı için işten çıkarırsa, bu fesih haksız veya geçersiz fesih sonuçları doğurabilir. İşçi şartları varsa kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade ve ayrımcılık tazminatı gibi hakları değerlendirebilir.

4. Süt İzni Talep Eden İşçinin İşten Çıkarılması

Kadın işçinin süt izni kullanmak istemesi, kanuni hakkını kullanması anlamına gelir. İşverenin bu nedenle işçiyi işten çıkarması hukuka aykırıdır.

İş Kanunu m. 18’de, işçinin mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip etmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmasının ve hamilelik/doğum gibi nedenlerin fesih için geçerli sebep oluşturmayacağı düzenlenmiştir.

Bu nedenle süt izni talep eden işçinin işten çıkarılması, somut olayın şartlarına göre geçersiz fesih, haksız fesih veya ayrımcılık yasağı ihlali olarak değerlendirilebilir.

---

X. Süt İzni Alacağı 1. Eski Yargıtay Yaklaşımı

Yargıtay’ın eski kararlarında, süt izni kullandırılmaması hâlinde işçinin ayrıca ücret alacağı talep edemeyeceği yönünde kararlar bulunmaktaydı. Bu yaklaşımda, kanunda süt izninin kullandırılmaması hâlinde ayrıca ücret ödeneceğine dair açık hüküm bulunmadığı ve yaptırımın idari para cezası olduğu kabul edilmekteydi.

Ancak bu yaklaşım zaman içinde değişmiştir.

2. Yeni Yaklaşım: Fiilen Çalıştırılan Süre Fazla Mesai Gibi Değerlendirilir

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 27.04.2017 tarihli, 2017/4543 E. ve 2017/7375 K. sayılı kararında, süt izninin yasadan kaynaklanan ücretli bir mazeret izni olduğu, ertelenemeyeceği ve sonradan kullanılamayacağı belirtilmiştir. Kararda, işçinin günlük 1,5 saatlik süt izni süresinde çalıştırılması hâlinde bu sürenin mesai olarak değerlendirilmesi ve fazla mesai ücreti gibi hesaplanması gerektiği kabul edilmiştir.

Bu yaklaşım son derece önemlidir. Çünkü işçi süt izni kullanması gereken sürede çalıştırılmışsa, yalnızca idari yaptırım değil, işçi lehine parasal alacak da gündeme gelir.

3. Süt İzni Alacağı Nasıl Hesaplanır?

Süt izni alacağı hesaplanırken genel olarak şu yöntem izlenir:

Kadın işçinin doğum tarihi belirlenir. Çocuğun bir yaşına geldiği tarih tespit edilir. Analık izni, ücretsiz izin, yarım çalışma ve diğer izinli günler dışlanır. Fiilen çalışılan günler belirlenir. Her çalışma günü için 1,5 saat süt izni süresi hesaplanır. Kullandırılan süt izni varsa mahsup edilir. Kalan süre, işçinin ilgili tarihteki ücreti üzerinden %50 zamlı fazla çalışma ücreti gibi hesaplanır.

Yargıtay’ın 2017 tarihli kararında da doğum tarihinden çocuğun bir yaşına geldiği tarihe kadar, kullanılan doğum ve diğer izinli günler dışında günlük 1,5 saat üzerinden süt izni süresinin belirlenmesi, kullandırılan sürenin mahsup edilmesi ve kalan kısmın fazla mesai ücreti olarak hesaplanması gerektiği ifade edilmiştir.

4. Süt İzni Alacağı İçin Tanık Beyanı Yeterli midir?

Süt izni alacağı bakımından işçi, süt izninin kullandırılmadığını ispatlamalıdır. Ancak işverenin de çalışma süreleri, izin kayıtları ve işyeri uygulamaları bakımından kayıt tutma yükümlülüğü vardır.

İspatta şu deliller kullanılabilir:

işyeri giriş-çıkış kayıtları, puantaj kayıtları, vardiya çizelgeleri, bordrolar, yazılı süt izni talepleri, işveren cevapları, e-posta ve mesajlaşmalar, kamera/giriş sistemi kayıtları, tanık beyanları, doğum ve analık izni kayıtları.

Tanık beyanı tek başına her olayda yeterli olmayabilir; ancak işyeri kayıtlarıyla birlikte değerlendirildiğinde önemli delil niteliği taşıyabilir.

---

XI. İşveren Bakımından İdari ve Hukuki Riskler 1. İş Kanunu m. 74’e Aykırılık

İş Kanunu m. 74, analık hâlinde çalışma ve süt izni başlığı altında kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası korunmasına ilişkin hükümler içermektedir. Kanuna göre kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra belirli sürelerde çalıştırılmamaları esastır; ayrıca süt izni de aynı maddede düzenlenmiştir.

İşverenin analık ve süt izni hükümlerine aykırı davranması, hem idari denetim hem de işçilik alacakları bakımından sonuç doğurabilir.

2. Güncel İdari Para Cezası Bilgisi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2026 yılı idari para cezaları tablosunda, İş Kanunu m. 74 kapsamında doğum öncesi ve sonrası sürelerde kadın işçiyi çalıştırmak veya ücretsiz izin vermemek fiili bakımından 2026 yılı için 26.620 TL idari para cezası gösterilmektedir.

Süt izni ihlallerinde uygulamada idari yaptırım tartışmaları bulunmakla birlikte, işveren açısından asıl pratik riskler; işçinin haklı feshi, kıdem tazminatı, süt izni alacağı ve ayrımcılık iddialarıdır.

3. İşverenin Kayıt Tutma Yükümlülüğü

İşveren, süt izni kullanan kadın işçinin izin kullanımını düzenli şekilde kayıt altına almalıdır. İşçinin hangi tarihlerde ve hangi saatlerde süt izni kullandığı, mümkünse işçi imzasıyla veya elektronik kayıtlarla belgelenmelidir.

Kayıt tutulmaması hâlinde, ileride açılacak davada işverenin “süt izni kullandırıldı” savunması ispat bakımından zayıf kalabilir.

4. İşverenin Eşit Davranma Borcu

Süt izni kullanan kadın işçiye diğer işçilere göre olumsuz davranılması, işyerinde ayrımcılık yasağına aykırılık oluşturabilir. İşveren; süt izni kullanan işçiyi görevden uzaklaştırma, ücretini düşürme, performansını düşük değerlendirme, terfi sürecinden dışlama veya işten çıkarma gibi uygulamalardan kaçınmalıdır.

---

XII. İşçi Süt İzni Kullandırılmıyorsa Ne Yapmalıdır? 1. Yazılı Talepte Bulunmalıdır

Kadın işçi, süt iznini hangi saatlerde kullanmak istediğini yazılı şekilde işverene bildirmelidir. Bu bildirim e-posta, dilekçe, KEP veya imza karşılığı teslim edilen yazı ile yapılabilir.

Yazılı talep, ileride ispat bakımından büyük önem taşır.

2. Çalışma Kayıtlarını Saklamalıdır

İşçi, süt izni kullanması gereken saatlerde çalıştırıldığını gösteren delilleri saklamalıdır. Özellikle giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri, e-postalar, mesajlaşmalar ve tanık bilgileri önemlidir.

3. Haklı Fesih Yapacaksa Sebebi Açık Yazmalıdır

İşçi süt izni kullandırılmadığı için iş sözleşmesini feshedecekse, fesih bildirimi açık ve gerekçeli olmalıdır. Bildirimde, süt izninin kullandırılmadığı, bu durumun çalışma koşullarının uygulanmaması niteliğinde olduğu ve İş Kanunu m. 24/II-f kapsamında haklı fesih yapıldığı belirtilmelidir.

4. Arabuluculuk Başvurusu Yapmalıdır

Kıdem tazminatı, süt izni alacağı, fazla çalışma, ücret ve diğer işçilik alacakları için dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekir. Arabuluculuk başvurusunda süt izni alacağı ayrı bir kalem olarak belirtilmelidir.

---

XIII. İşverenler Süt İzni Uygulamasında Nelere Dikkat Etmelidir? 1. Süt İzni Talebini Reddetmemelidir

İşveren, kadın işçinin süt izni talebini iş yoğunluğu, personel eksikliği, vardiya düzeni veya işyerinin uzaklığı gibi gerekçelerle reddedemez. Süt izni kanuni bir haktır.

2. Saat Belirleme Hakkının İşçide Olduğunu Kabul Etmelidir

Süt izninin hangi saatlerde kullanılacağına işçi karar verir. İşveren bu konuda işçiyle koordinasyon sağlayabilir; ancak son tercih hakkı işçiye aittir.

3. Süt İznini Toplu Kullandırmamalıdır

Süt izni biriktirilerek haftalık veya aylık izin şeklinde kullandırılmamalıdır. Bu tür uygulamalar ileride süt izni alacağı ve haklı fesih iddiasına yol açabilir.

4. Ücret Kesintisi Yapmamalıdır

Süt izni süresi çalışma süresinden sayıldığından, işveren bu süreye ilişkin ücret kesintisi yapamaz.

5. Kreş ve Emzirme Odası Yükümlülüğünü Kontrol Etmelidir

İşveren, kadın çalışan sayısına göre emzirme odası veya yurt/kreş yükümlülüğü doğup doğmadığını düzenli olarak kontrol etmelidir. 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde emzirme odası, 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde ise çocuk bakım yurdu/kreş yükümlülüğü doğabilir.

---

XIV. Sıkça Sorulan Sorular 1. Süt izni kaç saattir?

Özel sektör işçileri bakımından süt izni, çocuk bir yaşını doldurana kadar günde toplam 1,5 saattir. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

2. Süt izninin saatini kim belirler?

Süt izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kadın işçi kendisi belirler. İşveren bu konuda tek taraflı dayatma yapamaz.

3. Süt izni toplu kullanılabilir mi?

Kural olarak hayır. Süt izni günlük kullanılması gereken bir haktır. Kamu personeli bakımından genel tebliğde süt izninin birleştirilerek sonraki günlerde kullandırılamayacağı açıkça belirtilmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017 tarihli kararında da toplu kullanım savunmasına rağmen günlük 1,5 saat üzerinden hesap yapılması gerektiği kabul edilmiştir.

4. Süt izni kullanan işçinin ücretinden kesinti yapılabilir mi?

Hayır. Süt izni süresi günlük çalışma süresinden sayılır. Bu nedenle işveren, süt izni kullanan işçinin ücretinden kesinti yapamaz.

5. Süt izni kullanmak isteyen işçi işten çıkarılabilir mi?

Süt izni talebi veya kullanımı nedeniyle işçinin işten çıkarılması hukuka aykırıdır. Böyle bir fesih, şartlarına göre haksız veya geçersiz fesih sonuçları doğurabilir.

6. Süt izni kullandırılmayan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Evet. Süt izninin kullandırılmaması, çalışma şartlarının uygulanmaması niteliğinde olduğundan işçi İş Kanunu m. 24/II-f kapsamında haklı fesih yapabilir. En az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatı talep edebilir.

7. Kullandırılmayan süt izni için ücret talep edilebilir mi?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2017 tarihli kararına göre, işçi süt izni olan günlük 1,5 saatlik zamanda çalıştırılmışsa, bu süre fazla mesai gibi değerlendirilerek %50 zamlı ücret üzerinden hesaplanmalıdır.

8. Kamu personelinde süt izni kaç saattir?

Kadın memura, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren ilk altı ayda günde 3 saat, ikinci altı ayda günde 1,5 saat süt izni verilir.

9. Emziren kadın işçi günde kaç saatten fazla çalıştırılamaz?

Gebe veya emziren çalışan, günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz.

10. İşveren kreş açmak zorunda mı?

150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirebilmesi için yurt/çocuk bakım yurdu kurulması gerekir. 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde ise emzirme odası kurulması zorunludur.

---

Sonuç

Süt izni, kadın işçinin doğum sonrası çalışma hayatına dönerken çocuğunun beslenme ihtiyacını karşılayabilmesi için tanınmış temel bir analık hakkıdır. Bu hak, işverenin takdirine bağlı olmayıp doğrudan kanundan kaynaklanır. Özel sektör işçileri bakımından süt izni, çocuk bir yaşını doldurana kadar günde toplam 1,5 saattir. Bu sürenin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını kadın işçi kendisi belirler ve bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

Süt izninin toplu kullandırılması, hakkın amacına uygun değildir. Süt izni, bebeğin günlük emzirme ihtiyacına bağlı olarak doğduğu gün kullanılmalıdır. İşveren, süt izni kullanan işçinin ücretinden kesinti yapamaz; bu izni kullanmak isteyen işçiye disiplin yaptırımı uygulayamaz veya bu nedenle işçiyi işten çıkaramaz.

Süt izni kullandırılmayan kadın işçi, çalışma şartlarının uygulanmaması nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve şartları varsa kıdem tazminatı talep edebilir. Ayrıca Yargıtay’ın yeni yaklaşımı doğrultusunda, süt izni kullanması gereken sürede çalıştırılan işçi, kullandırılmayan günlük 1,5 saatlik süreler için fazla mesai hesabıyla ücret talep edebilir.

Hukuk büromuz; süt izni hakkı, analık izni, doğum sonrası ücretsiz izin, yarım çalışma, kreş yükümlülüğü, süt izni alacağı, haklı fesih, kıdem tazminatı, ayrımcılık iddiaları, arabuluculuk başvuruları ve iş mahkemelerinde işçilik alacakları davalarında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.